Vroeg wakker: waarom je kind om 5 uur wakker is en wat helpt

De vroege vogel: waarom je kind zo vroeg wakker is en wat helpt

Het is vijf uur. Buiten fluiten de eerste merels, en door de babyfoon hoor je een fris en fruitig stemmetje. Of je peuter staat ineens naast je bed, knuffel onder de arm: “Is het al ochtend?” Jij bent nog lang niet klaar voor de dag.

Soms zit er iets achter dat je kunt veranderen, soms heb je gewoon een kind met een vroeg klokje. Hieronder lees je hoe je speurwerk doet, wat je om vijf uur doet zonder huilen, en hoe je de wintertijd door komt.

Wat is eigenlijk vroeg?

Jonge kinderen zijn echte ochtendmensjes. In een groot Duits onderzoek was ongeveer 70 procent van de baby’s tot één jaar een ochtendtype, en maar 1 procent een avondtype. De meeste kinderen worden ergens tussen zes en half acht wakker.

In onze cursussen spreken we af: alles vóór zes uur behandelen we als nacht. Dat is geen biologische wet, maar een afspraak die jou helpt om elke ochtend hetzelfde te doen. En die voorspelbaarheid geeft je kind houvast. Is je baby jonger dan vier maanden en heeft hij dag en nacht nog door elkaar? Lees dan Dag en nacht omgedraaid bij je pasgeboren baby.

Wordt jouw kind elke dag rond zes uur uitgeslapen en vrolijk wakker? Dan is dat binnen het normale. Het doel is dan niet dat hij uitslaapt, maar dat de ochtend voor jullie allebei te doen is.

Speurwerk: waarom wordt jouw kind vroeg wakker?

Houd een week of twee bij: hoe laat naar bed, hoe snel in slaap, de dutjes, en hoe laat en hoe (vrolijk of huilend) hij wakker wordt. Vaak zie je dan een patroon.

Verander steeds maar één ding tegelijk, en houd het een paar dagen tot een week vol. Dan zie je ook echt wat werkt.

Licht: de stille wekker

Midden in de zomer komt de zon rond kwart over vijf op, en het wordt al eerder licht. Kinderogen zijn extra gevoelig voor licht: ze hebben grotere pupillen en een helderdere ooglens dan wij.

• Test het zelf. Ga op een zomerochtend om vijf uur op de hoogte van het bedje staan. Zie je je hand nog? Dan is het niet donker genoeg.
• Dicht de kieren, ook aan de zijkanten en boven de rail. Houd koorden van gordijnen buiten bereik van het bed.
• Een nachtlampje mag, zacht en warm van kleur.
• Na zes uur juist veel licht. Gordijnen open, daglicht, naar buiten. Dat houdt het klokje op zijn plek.

Te laat, of juist te vroeg naar bed?

Een kind dat te laat naar bed gaat, komt vaak moeilijker tot rust, slaapt onrustiger en wordt juist eerder wakker. Maar het kan ook andersom. Ligt je kind om zes uur al in bed en valt hij meteen in slaap? Dan kan hij om vijf uur gewoon uitgeslapen zijn.

Kijk naar het inslapen. Wordt hij bij bedtijd druk of huilerig, dan is eerder beter. Valt hij binnen een paar minuten in slaap en wordt hij vrolijk wakker, probeer dan eens een kwartier later. En blijf naar je kind kijken: zijn signalen gaan voor de klok.

Bij peuters speelt ook het middagdutje mee. Een lang of laat dutje kan een stukje van de nacht afsnoepen. Maar laat een peuter het dutje te vroeg vallen, dan raakt hij ’s avonds over zijn grens. Rusttijd is dan een mooie middenweg. Meer lees je in Stoppen met het middagdutje.

Honger in de vroege ochtend

Tussen vier en negen maanden is een voeding rond vier of vijf uur heel normaal. Vaak is het de nachtvoeding die het langst blijft. Voed dan zoals ’s nachts: donker, zacht, weinig woorden, en daarna terug in bed.

Na een maand of negen hebben de meeste kinderen ’s nachts geen melk meer nodig om te groeien. Maar een voeding is ook troost en nabijheid. Of en wanneer je daar iets aan verandert, kies jij.

Wil je de vroege voeding verminderen? Zet de voeding eerder in het ritueel, maak de voeding stap voor stap kleiner, of laat je partner gaan. Bij de fles doe je er elke paar nachten wat minder in, maar je maakt hem altijd klaar volgens de verpakking: niet verdunnen. Bij PIP Academy laten we kinderen niet huilen: je troost op de trede van het stappenplan waar jullie staan.

Roept je peuter om half zes om brood? Kijk dan of het avondeten niet te vroeg of te karig was. Een klein, vast avondhapje vóór het tandenpoetsen kan helpen.

En reflux of buikpijn?

Ook een kind met reflux slaapt plat op de rug, in een leeg bed. Een schuin bed, een wig of een kussen helpt volgens VeiligheidNL niet tegen reflux en is niet veilig. Voed schuin, laat goed boeren en houd je baby daarna een kwartier tot halfuur rechtop. Begint spugen pas na zes maanden, gaat het na anderhalf jaar nog door, of heeft je kind buikpijn of verstopping? Laat het nakijken bij de huisarts.

Wat je om vijf uur doet, zonder huilen

• Luister eerst even. Kinderen maken tussen twee slaapcycli veel geluid. Soms zakt hij na een minuutje zelf weer weg.
• Roept hij echt, ga dan. Met je zachte, verbaasde stem: “Hé, ben je wakker geworden? Het is nog nacht. Ik ben hier.”
• Help zoals ’s nachts. Met de trede van het stappenplan die jullie ’s nachts gebruiken: voeden, wiegen, je hand op zijn buik, of bij het bed blijven. Licht uit, geen speelgoed, niet naar beneden.
• Ligt hij tevreden wakker? Dan mag hij rustig blijven liggen. Rust is ook waardevol. Wordt hij verdrietig, dan help je hem. Kruipt je peuter bij jullie in bed en slaapt iedereen nog een uur? Ook prima.
• Begin de dag rond zes uur, en maak er een duidelijk moment van. Gordijnen open, “Goedemorgen, het is ochtend!”, en dan pas ontbijt of voeding.

Is het echt niet meer te doen, begin dan rustig: gedimd licht, een boekje op de bank, geen schermen. Wissel de vroege diensten af met je partner. Jouw slaap telt ook.

Peuters en de okay-to-wake-klok

Vanaf ongeveer twee jaar kan een okay-to-wake-klok helpen: een lampje dat van kleur verandert als het ochtend is. Er is weinig onderzoek naar. Zie hem als hulpmiddel, niet als oplossing. Lees dan Mijn peuter blijft uit bed komen.

• Speel er eerst overdag mee. Laat de knuffel “slapen” tot de klok groen wordt.
• Zet hem eerst op een haalbare tijd, net na het moment dat je peuter nu wakker wordt. Schuif hem daarna om de paar dagen een paar minuten op.
• Maak van groen een fijn moment, geen prijs. Jij komt binnen, gordijnen open, een knuffel. Geen straf als het niet lukt.
• De klok vervangt jou niet. Is je kind verdrietig of bang, dan ga je naar hem toe, groen of niet.

Zomertijd en wintertijd

Eind oktober gaat de klok een uur terug. Voor vroege vogels is dat de lastigste: wie om zes uur wakker werd, staat ineens om vijf uur naast je bed. Schuif een week van tevoren bedtijd, dutjes en maaltijden om de dag of twee een kwartiertje later, en schuif de okay-to-wake-klok mee. Of stap in één keer over en help je kind een paar dagen extra. Bij de zomertijd in maart: goed verduisteren, want het is ’s avonds langer licht. Meestal is een kind binnen een week gewend. Meer tips lees je in Wintertijd en zomertijd met een baby of peuter.

Hoeveel slaap is gemiddeld?

Gemiddelden, geen norm. Kinderen verschillen hier enorm.

Soms is het een fase

Een tandje, een drukke periode, een nieuw broertje of zusje: soms is je kind een paar weken vroeg wakker en gaat het daarna vanzelf over. Gooi dan niet meteen alles om, en blijf rustig en voorspelbaar.