Slaapregressie 12 maanden: lopen, dutjes en wat helpt

Slaapregressie 12 maanden: lopen, dutjes en wat helpt

Je kindje is net één jaar. En nu slaapt hij ineens onrustiger. Hij staat roepend in zijn bedje, wordt weer vaker wakker en protesteert bij zijn ochtenddutje. Is hij al toe aan één dutje? Of is het een fase?

“Slaapregressie” is een populaire term, geen wetenschappelijke. Er gaat niets achteruit: je kind leert juist heel veel tegelijk. Hieronder lees je wat er rond twaalf maanden speelt, waarom één dutje vaak nog niet nodig is en wat helpt, met jou erbij.

Herken je dit?

• Je kind wordt weer vaker wakker, terwijl het net beter ging.
• Hij staat in bed, loopt langs de spijlen en wil niet gaan liggen.
• Hij protesteert bij een dutje, of slaapt maar kort.
• Hij huilt als je de kamer uitloopt en wil vooral bij jou zijn.
• Overdag is hij hangeriger en sneller gefrustreerd.

Wat er speelt rond 12 maanden

Eerste stapjes. Rond de eerste verjaardag lopen veel kinderen langs de meubels, en sommige zetten hun eerste losse stapjes. Maar ontwikkeling volgt geen vaste kalender: in een groot WHO-onderzoek liepen gezonde kinderen voor het eerst ergens tussen ongeveer 8 en 18 maanden. Wel is zo’n nieuwe vaardigheid zo spannend dat hij hem ook ’s nachts oefent. Onderzoek laat zien dat de slaap rond zo’n grote stap vaak even onrustiger wordt, en daarna weer rustiger.

Eerste woordjes. Rond een jaar zegt je kind vaak “mama” of “papa”, en hij begrijpt steeds meer. Veel ouders herkennen hier een ‘sprong’ uit Oei, ik groei!. Die sprongen op vaste momenten zijn wetenschappelijk omstreden. Kijk vooral naar wat jouw kind nu leert.

Scheidingsangst, nog volop. Je kind snapt dat jij weg kunt gaan, maar nog niet goed dat je altijd terugkomt. Volgens de JGZ is eenkennigheid tussen ongeveer negen maanden en twee jaar heel gewoon, en een teken van een gezonde band.

Soms een kies. De eerste kiezen komen meestal tussen 13 en 19 maanden, de hoektanden meestal later. Een tandje of kies geeft vaak een paar onrustige nachten, geen weken. Koorts (38 graden of hoger), diarree of een kind dat echt ziek oogt, zijn volgens de JGZ geen tandjesklachten.

Eén dutje of nog twee?

Rond de eerste verjaardag denken veel ouders aan één dutje. Toch komt die overgang meestal later dan gedacht. Hij valt tussen ongeveer 12 en 18 maanden, vaak rond 15 maanden. Een paar dagen een dutje weigeren is nog geen reden om over te stappen.

Houd twee dutjes aan zolang het werkt. Is het een fase? Dat is waarschijnlijk zo als het ineens komt, samen met iets nieuws zoals lopen of een kies, en als je kind na een gemist dutje hangerig en huilerig is. Doe dan gewoon het dutjesritueel en leg hem in bed.

Is hij er echt aan toe? Dan gaat het al een week of twee bijna elke dag om hetzelfde dutje, en is hij daarna niet hangerig. Of het ochtenddutje lukt wel, maar dan wordt bedtijd een strijd omdat hij niet moe is.

Zo stap je zacht over. Je hoeft niet in één keer om; zo’n overgang duurt meestal een paar weken. Maak het ochtenddutje stap voor stap korter, bijvoorbeeld eerst nog een uur, dan drie kwartier, dan een halfuur, en leg het wat later. Soms is een kwartiertje in de kinderwagen al genoeg om de middag door te komen. Zo schuift het middagdutje rustig naar voren: steeds een kwartier, een paar dagen volhouden en dan weer een kwartier, tot het rond 12:00 à 12:30 begint. Daarna laat je het ochtenddutje weg. Is een dag zwaar, doe dan gerust weer twee dutjes. Dat is geen stap terug. Op dagen met een dutje minder mag je kind een halfuurtje eerder naar bed. Slaap zorgt voor slaap. Is de overgang klaar, dan mag bedtijd vaak juist een halfuurtje later dan eerst, bijvoorbeeld van half zeven naar zeven uur. Meer over de overgang lees je in Slaapregressie 14 maanden. Alles op een rij lees je in Van 2 naar 1 dutje.

Ritme als houvast rond 12 maanden

Dit zijn gemiddelden, geen normen. Kijk naar je kind én de klok; je kind gaat voor.

Met twee dutjes ligt de wakkertijd gemiddeld rond 2,5 à 3,5 uur. Het ochtenddutje duurt ongeveer een uur, het middagdutje 1,5 à 2 uur. Veel ouders gebruiken het 2-3-4-ritme: twee uur na het opstaan het eerste dutje, drie uur later het tweede, vier uur later bedtijd. Zorg dat het laatste dutje ongeveer twee uur voor bedtijd klaar is. Een voorbeeld staat in Slaapregressie 10 maanden. Tussen 12 en 18 maanden schuift de wakkertijd op naar gemiddeld 3 à 4 uur. Een bedtijd tussen half zeven en half acht past bij veel kinderen.

Hoe lang duurt het?

Dat verschilt per kind. Meestal wordt het na een paar dagen tot een paar weken weer rustiger. Heb je in die tijd meer geholpen dan eerst? Dat is niet erg. Terug naar hoe het was, doe je later rustig, in kleine stapjes.

Wat helpt

1. Oefen overdag. Hoe meer je kind overdag oefent, hoe minder hij het ’s nachts hoeft. Laat hem langs de bank lopen, achter een duwkarretje of aan jouw handen. En oefen ook het zakken: speeltjes laag op de grond, “en… zitten!”

2. Reageer op huilen, met jou erbij. Luister eerst even. Hoor je dat hij je nodig heeft, ga dan. Staat hij in bed, moedig aan met je stem en help hem zo nodig rustig door de knieën naar zitten. Is hij overstuur, pak hem dan op en troost tot hij rustig is. Je kind is nooit alleen met paniek.

3. Extra nabijheid bij scheidingsangst. Speel overdag kiekeboe en verstoppertje. Neem echt afscheid (“Ik ga nu, en ik kom altijd terug”) en glip niet stiekem weg. Nabijheid verwent niet: het vult de tank.

4. Een vast, kort ritueel. Bijvoorbeeld: badje, slaapzak aan, tanden poetsen, boekje, liedje, bed.

5. Maak het bedje veilig. De bodem staat op de laagste stand. Gebruik geen stootrand of hoofdbeschermer: de JGZ en Stichting Wiegedood raden ze af. Het bed blijft leeg: slaapzak, speen en een klein knuffeldoekje, en vanaf ongeveer een jaar een klein knuffeltje.

6. Geen grote stappen nu. Ben je bezig om je kind met minder hulp in slaap te laten vallen? Pauzeer dan even, of ga een trede terug op het PIP-stappenplan. Dat is geen mislukking.

En ’s nachts voeden?

Na een maand of negen hebben de meeste kinderen ’s nachts geen melk meer nodig om te groeien. Maar een voeding is meer dan eten: het is ook troost en nabijheid. Of en wanneer je iets verandert, kies jij. Meer lees je in Slaapregressie en honger.

Wanneer overleg je?

Bel de huisarts als je kind koorts heeft en er ziek uitziet, slecht drinkt, suf is of moeilijk ademt. Bespreek het met het consultatiebureau als je kind vaardigheden verliest die hij al had, of als je gevoel zegt dat er iets niet klopt. Liever een keer te vaak.

Loop je vast? Boek dan een persoonlijke online sessie met iemand van het PIP-team. Een overzicht van alle leeftijden vind je in Slaapregressie bij baby’s en peuters.