Stoppen met het middagdutje: fase, of is je peuter echt klaar?

Stoppen met het middagdutje: fase, of is je peuter echt klaar?

Het is kwart over twaalf. Je peuter weet precies wat er komt, en hij wil er niets van weten. “Ik ben niet moe!” Hij rent de gang op, of hij ligt een uur te zingen in zijn bed. En om vijf uur valt hij in de auto in slaap.

Tussen twee en vijf jaar verdwijnt bij de meeste kinderen het middagdutje. Dat gaat zelden in één keer. Er komen weken met protest en dagen zonder dutje. Hieronder lees je hoe je een fase onderscheidt van echt klaar zijn, en hoe je het dutje zacht loslaat.

Herken je dit?

• Je peuter protesteert zodra het dutjestijd is, maar valt snel in slaap als hij eenmaal ligt.
• Hij ligt tevreden te kletsen in bed en slaapt niet.
• Mét dutje ligt hij ’s avonds lang wakker. Zonder dutje is hij om vijf uur op.
• Op de opvang slaapt hij wel, thuis niet (of andersom).

Wanneer stoppen peuters met het middagdutje?

Dat verschilt per kind. In een groot Zwitsers onderzoek deed op twee jaar nog 87 procent van de kinderen een dutje, gemiddeld van bijna twee uur. Op drie jaar was dat ongeveer de helft, op vier jaar ongeveer een op de drie. Op vijf jaar sliep nog minder dan een op de tien kinderen overdag. De JGZ noemt dat de meeste kinderen van vier jaar en ouder geen middagdutje meer nodig hebben.

Een dutje doet ertoe. In een klein onderzoek sloegen peuters van tweeënhalf tot drie jaar één keer hun dutje over. Daarna reageerden ze bijna een derde negatiever op een puzzel die niet lukte. Eén gemist dutje kleurt dus hoe een peuter met frustratie omgaat. Een dutje is waardevol zolang je kind het nodig heeft. Niet daarna.

De dutjesregressie rond twee jaar

Rond de tweede verjaardag willen veel peuters ineens niet meer slapen overdag. Dit wordt vaak de dutjesregressie genoemd. “Slaapregressie” is een populaire term, geen wetenschappelijke. Maar het is wel heel herkenbaar. Je peuter ontdekt zijn eigen wil, en hij wil vooral niets missen.

Protest betekent dus niet dat het dutje weg kan. Laat je niet foppen. Blijf het aanbieden, op de vertrouwde tijd, met een kort en vertrouwd ritueel. Vaak is het na een paar weken weer voorbij. Meer over deze leeftijd lees je in Slaapregressie 22 maanden.

Fase, of echt klaar?

Waarschijnlijk een fase:

• Je kind is rond de twee jaar.
• Het komt ineens, vaak samen met iets nieuws: een groot bed, een broertje of zusje, zindelijk worden, ziek zijn.
• Zonder dutje is hij ’s middags hangerig of juist overdreven druk, en valt hij in de auto of op de bank in slaap.

Waarschijnlijk echt klaar:

• Je kind is meestal drie jaar of ouder.
• Hij ligt al een week of twee tevreden te kletsen in bed zonder te slapen, en houdt het daarna goed vol tot bedtijd.
• Mét dutje ligt hij ’s avonds lang wakker, of wordt hij steeds vroeger wakker.

Twijfel je? Houd dan een week of twee een logboekje bij. Wanneer sliep hij, hoe lang, en hoe ging het inslapen ’s avonds? Vaak zie je dan vanzelf of het een patroon is.

Wat helpt

1. Blijf het dutje aanbieden, zonder strijd. Zolang je kind het nodig heeft, hoort het dutje bij de dag. Geef vóór het dutje even echte aandacht, laat hem kleine keuzes maken (welk boekje, welke knuffel) en gebruik je vaste zin. Raakt hij in paniek, dan troost je, altijd. Een machtsstrijd over slapen win je niet, en hij is het niet waard.

2. Let op de timing. Het middagdutje begint bij de meeste peuters tussen twaalf en één uur, na de lunch. Rond twee jaar is anderhalf à twee uur een mooi dutje. Houd ongeveer vier tot vijf uur tussen het einde van het dutje en bedtijd. Een dutje dat laat eindigt, schuift de avond op: slaapt hij tot vier uur, dan is hij om zeven uur niet moe.

3. Maak het dutje korter in plaats van het te schrappen. Ligt je peuter na een dutje ’s avonds structureel lang wakker? Maak het dutje dan een kwartiertje korter, of laat het eerder eindigen. Slaapt hij veel langer dan twee uur, maak hem dan zacht wakker: gordijnen open, rustig praten, even op schoot.

4. Lukt slapen niet? Dan wordt het rusttijd. Je kunt een kind niet laten slapen, wel een rustmoment aanbieden. Slapen mag, rusten is genoeg. Het is geen straf, en er hoeft niets. Ligt hij al een tijdje wakker en komt de slaap niet, dan hoeft het niet langer: ga dan verder met rusttijd.

5. Een vroegere bedtijd op dagen zonder dutje. Zonder dutje is het emmertje met slaapdruk ’s avonds voller. Een bedtijd die een halfuur tot een uur eerder ligt, vangt dat op. Meestal wordt je kind daar niet vroeger wakker van. In de overgangsperiode wisselt de bedtijd dus mee met het dutje. Dat is prima.

6. Pas op voor het korte autodutje laat op de middag. Tien minuten slapen om half vijf kan genoeg zijn om de slaapdruk weg te halen. Houd hem wakker met het raampje open of samen zingen. Valt hij toch in slaap, schuif bedtijd dan een kwartiertje tot een halfuur op. Rond dutjestijd is een dutje in de auto of wandelwagen juist prima. Laat je kind nooit alleen in de auto, ook niet even.

Zo ziet rusttijd eruit

Twee tot drie jaar: rust samen. Op de bank, met een boekje of een luisterverhaal. Soms valt hij dan zomaar toch nog in slaap.

Vanaf ongeveer drie jaar: rusttijd kan ook in de eigen kamer, als je kind dat prettig vindt. Zet een mandje klaar met boekjes en knuffels, zet een luisterverhaal op en zeg: “Ik kom zo nog even kijken.” Kom dan ook, liefst voordat hij je roept. Roept hij toch, dan ga je naar hem toe.

Bouw het op. Begin met een kwartier tot een halfuur, en groei naar ongeveer een uur als dat past. Een duidelijk einde helpt: het luisterverhaal is afgelopen, of de okay-to-wake-klok wordt groen. Er is weinig onderzoek naar zo’n klok; zie hem als hulpmiddel, niet als prijs.

Geen stickers of beloningen. Rusttijd hoort gewoon bij de dag, net als eten. Benoem wel wat je zag: “Jij hebt zo rustig gebouwd.” Dat is echte aandacht, geen ruil. Een hekje gebruik je alleen voor de veiligheid, bijvoorbeeld bij de trap. Nooit om je kind in zijn kamer te houden.

Opvang en school

Op het kinderdagverblijf kan het ritme anders zijn dan thuis. Vertel de leidsters wat je ziet (zie ook de vragen hieronder).

Op school is geen dutje, en veel kleuters zijn de eerste maanden doodmoe. Houd de middagen rustig, bied rusttijd op vrije dagen en kies voor een vroegere bedtijd. Een kleuter die om vijf uur wegzakt, heeft meestal meer aan een vroege bedtijd dan aan een laat dutje. Meer lees je in Opvang en slaap.

Wanneer overleg je?

Is je kind wekenlang uitgeput, snurkt hij veel of lijkt hij adempauzes te hebben? Ga dan naar de huisarts of het consultatiebureau. Liever een keer te vaak.

Loop je vast met dutjes en bedtijd? Boek dan een persoonlijke online sessie met iemand van het PIP-team. Is de avond vooral een strijd, lees dan ook Bedtijdstrijd bij peuters.