Opvang en slaap: dutjes, wennen en de avond na een opvangdag

Opvang en slaap: dutjes, wennen en de avond na een opvangdag

Je haalt je kind op van het kinderdagverblijf. “Hij heeft maar een halfuurtje geslapen,” zegt de medewerker. Thuis huilt hij om de verkeerde beker, en om zes uur is hij helemaal op. En ’s nachts wil hij ineens weer vaker bij je zijn.

Kinderen slapen op de opvang bijna altijd anders dan thuis. Dat hoef je niet allemaal op te lossen. Hieronder lees je wat je kunt vragen en hoe je de avond na een opvangdag zachter maakt, voor baby’s, dreumesen en peuters.

Herken je dit?

• Je kind slaapt op de opvang korter of onrustiger dan thuis.
• De opvang schakelt eerder over naar één dutje dan jij thuis.
• Na een opvangdag is hij huilerig, boos of juist overdreven druk.
• In de eerste weken worden de nachten onrustiger.

Wennen, juist als je kind eenkennig is

Scheidingsangst en eenkennigheid komen vaak op in de tweede helft van het eerste jaar: je kind merkt dat jij weg kunt gaan, en nieuwe gezichten zijn ineens spannend. Volgens de JGZ is eenkennigheid tussen ongeveer negen maanden en twee jaar heel gewoon. Begint de opvang midden in die fase, dan duurt wennen vaak wat langer. Dat laat zien dat jullie band sterk is.

1. Wen in kleine stappen. Eerst samen, dan korte bezoekjes die langer worden. Vraag of er minstens één slaapmoment in de wenperiode zit. Dat raadt VeiligheidNL ook aan.

2. Oefen thuis kleine afscheidjes. Kiekeboe, even naar de keuken en weer terug. Zo leert je kind dat weggaan en terugkomen bij elkaar horen.

3. Geef iets van thuis mee. Een klein knuffeldoekje dat naar jou ruikt, mag mee in bed. Vanaf 1 jaar mag er ook een knuffeltje bij, als het gevulde deel niet groter is dan zijn hoofdje. Slaapt hij thuis met een speen, dan krijgt hij die op de opvang ook.

4. Neem kort en warm afscheid. Steeds dezelfde zin: “Ik ga nu, ik kom je vanmiddag halen.” Glip nooit stiekem weg. Laat de medewerker hem vasthouden terwijl jij zwaait. Huilen bij het afscheid is gezond.

In de eerste weken zoekt je kind ’s nachts vaak de nabijheid die hij overdag miste. Geef die. Werk je met het PIP-stappenplan, zet dan in deze weken geen nieuwe stap. Een trede terug mag altijd. Meer lees je in Het PIP-stappenplan.

Dutjes op het kinderdagverblijf

Over veiligheid gaat het protocol Veilig Slapen: in een slaapzak, op de rug, in een veilig bedje, met goed toezicht. Daar wordt niet van afgeweken, en dat is goed. Over het ritme en wat je kind helpt, is vaak wél ruimte.

Slaapt je kind daar korter, accepteer dat dan. Een vroege bedtijd vangt het op.

Twee dutjes thuis, één op de opvang. Veel kinderdagverblijven laten kinderen rond de eerste verjaardag overstappen naar één middagdutje, vaak samen met de overstap naar de peutergroep. Thuis zijn veel kinderen daar pas rond 15 maanden aan toe. Is jouw kind er nog niet aan toe? Vraag dan of hij nog even op de babygroep mag blijven, of ’s ochtends een kort dutje mag doen. Of dat het middagdutje wat eerder kan beginnen, rond half twaalf. Of dat hij een rustig moment krijgt als slapen niet lukt. Thuis mag je je eigen ritme volgen. Twee ritmes naast elkaar is voor de meeste kinderen geen probleem. Meer over de overstap lees je in Van 2 naar 1 dutje.

Peuters: kinderdagverblijf, peuteropvang en school

Peuters slapen op het kinderdagverblijf vaak na de lunch, allemaal tegelijk, vanaf 18 maanden soms op een laag bedje of een stretcher.

Heeft hij het dutje nog nodig, maar lukt het niet? Vraag of hij op een rustiger plek mag liggen, met zijn eigen knuffel, of dat een vaste medewerker hem even helpt. Vertel wat thuis werkt: een hand op zijn rug, een vast liedje.

Slaapt hij thuis niet meer, maar op de opvang wel? Dan ligt hij ’s avonds vaak klaarwakker. Bespreek of hij na een korte tijd gewekt kan worden, of een rustmoment krijgt in plaats van een dutje. Meer lees je in Stoppen met het middagdutje.

Peuteropvang. Daar wordt meestal niet geslapen. Je kind komt rond de middag thuis, vol indrukken en met honger. Geef eerst rustig te eten, en leg hem niet te laat neer voor zijn dutje. Schuift het dutje naar drie uur, dan wordt bedtijd lastig.

Naar school. Een schooldag is lang voor een vierjarige, en meestal is er geen dutje meer. Moe na school is normaal. Een rustmoment en in de eerste weken een halfuur eerder naar bed helpen.

Een vroege bedtijd als buffer

Op opvangdagen mag bedtijd gerust een halfuurtje eerder liggen dan op thuisdagen. Voor baby’s en dreumesen ligt de bedtijd meestal tussen half zeven en half acht, voor peuters tussen zeven en acht uur.

Misschien zie je je kind dan maar even. Stop de tijd samen in het ritueel: samen in bad, een extra boekje, lang knuffelen. Is hij onderweg naar huis in slaap gevallen, dan mag bedtijd wat later. En kijk naar de week, niet naar één dag. Een opvangdag met korte dutjes wordt opgevangen door een vroege bedtijd en een rustige thuisdag.

Na de opvangdag: het opvangbuikje

De hele dag stopt je kind indrukken en gevoelens weg. Hij houdt zich groot. Bij jou gaat dat buikje open, en komt alles eruit. Tranen om een verkeerde beker of boosheid bij het uittrekken van zijn jas betekenen dat hij zich bij jou veilig genoeg voelt.

Leidse onderzoekers (Vermeer en Van IJzendoorn, 2006) zagen dat het stresshormoon cortisol bij kinderen op het kinderdagverblijf in de loop van de dag steeg, vooral bij kinderen onder de drie. Dat zegt niet dat de opvang slecht is. Het laat vooral zien dat een dag in een groep inspanning kost.

Wat helpt:

• Eerst eten en drinken. Honger maakt alles zwaarder.
• Stel niet meteen vragen. Op “Hoe was je dag?” krijg je vaak weinig antwoord. Vertel liever iets over jouw dag. De verhalen komen vaak vanzelf, in bad of in bed.
• Tien minuten samen, op zijn manier. Hij kiest wat jullie doen, jij volgt. Zo vult zijn tank weer.
• Weinig prikkels. Geen tv, geen extra bezoek, een rustige aanloop naar bed.
• Verbind, en leid dan om. Benoem wat je ziet: “Je was zo lang weg, hè? Je bent moe.” Blijf erbij.

Wil je kind na een opvangdag ’s avonds of ’s nachts extra drinken? Dat is ook bijtanken aan jou. Jij kiest hoe je daarmee omgaat.

Samenwerken met de medewerkers

Zie de medewerkers en de mentor als teamgenoten. Deel wat werkt: zijn ritme, wat hem troost en op welke trede jullie staan. Vertel wat er speelt, zoals een slechte nacht of een tandje. En vraag wat zij zien.

Botsen jullie ideeën, bijvoorbeeld omdat de opvang wil dat hij zonder speen leert slapen? Vraag rustig of het een veiligheidsregel is of een gewoonte van de groep. Over gewoontes kun je in gesprek. Meer over de speen lees je in Speen afbouwen.

Wanneer overleg je?

Wennen kost weken, geen dagen. Blijft je kind erg verdrietig, slaapt hij op de opvang bijna niet, of voelt het voor jou niet goed? Plan dan een gesprek met de mentor of de leerkracht. Duurt de angst bij het afscheid bij een peuter langer dan vier weken, wordt hij steeds erger of loopt het gewone leven vast? Bespreek het dan met de huisarts, de jeugdarts of het consultatiebureau. En wil je samen met ons kijken wat past? Plan dan een persoonlijke online sessie met het PIP-team.