Bedtijdstrijd bij peuters: zo breng je rust in de avond

Bedtijdstrijd bij peuters: zo breng je rust in de avond

Het boekje is uit, het licht is gedimd, en dan begint het. Nog één slokje water. Nog een plasje. De knuffel ligt verkeerd. Nog één kusje, nee, nog één. En als je eindelijk beneden zit, staat er een klein figuurtje in de deuropening.

Uitstelgedrag bij bedtijd is bij peuters en kleuters heel gewoon. Ze kunnen praten, onderhandelen en uit bed lopen, en ze weten dat de avond beneden doorgaat. Hieronder lees je waarom bedtijd tussen twee en vijf jaar zo vaak schuurt, en hoe je er rust in brengt. Zonder strijd, en zonder je kind alleen te laten.

Herken je dit?

• Elke avond een nieuw verzoek: drinken, plassen, nog een boekje.
• Je peuter wordt boos bij het woord “bed”, maar is snel weg zodra hij ligt.
• Hij ligt vrolijk te zingen en te springen, terwijl het al lang slaaptijd is.
• Of hij is juist druk en huilerig, van nul naar honderd.

Waarom bedtijd bij peuters zo schuurt

Willen en kunnen botsen. Tussen anderhalf en vier jaar wil een kind steeds meer zelf bepalen. Maar zijn brein kan dat nog niet bijhouden. Het deel dat nadenkt en afremt, is nog volop in aanbouw, en aan het eind van de dag is het op. Dat is geen onwil, dat is een brein in ontwikkeling.

Slapen is afscheid nemen. Van de dag, van het spelen, en vooral van jou. Een kind dat zich veilig voelt, kan makkelijker loslaten.

Protest of angst? Niet elk protest is hetzelfde. Soms wil je peuter gewoon niets missen. Maar soms zit er angst achter: voor het donker, voor een monster, voor alleen zijn. Protest vraagt om rust en duidelijkheid. Angst vraagt om troost. Meer daarover lees je in Nachtmerries, nachtangst en bang in het donker.

Eerst de timing

Vaak zit de strijd niet in het gedrag, maar in de klok. Kijk naar het inslapen.

• Ligt hij lang vrolijk wakker, zingt of springt hij? Dan is zijn emmertje met slaapdruk nog niet vol. Het dutje was te lang of te laat, of de bedtijd is wat vroeg. Maak het dutje korter, laat het eerder eindigen of schuif de bedtijd een kwartiertje op.
• Is hij druk, huilerig, van nul naar honderd? Dan is hij eerder te moe. Een iets vroegere bedtijd helpt dan vaak.

Veel peuters gaan tussen zeven en acht uur naar bed. Dat is een gemiddelde, geen norm. Houd bij een peuter die nog een dutje doet ongeveer vier tot vijf uur tussen het einde van het dutje en bedtijd. Verschuif in stapjes van een kwartier. Meer over het dutje lees je in Stoppen met het middagdutje.

Wat helpt

1. Schakel na het avondeten een versnelling terug. Geen stoeien meer, wel een puzzel of boekje. Dim het licht: peuterogen zijn extra gevoelig voor licht, en fel licht remt het slaapstofje melatonine. De JGZ adviseert alle schermen anderhalf uur voor bedtijd uit te zetten, en geen tv in de slaapkamer. Dus ook geen filmpje “om rustig te worden”.

2. Een vast, kort ritueel. Ongeveer twintig tot dertig minuten, elke avond in dezelfde volgorde. Bijvoorbeeld: plassen, tandenpoetsen, pyjama, een slokje water, twee boekjes, een liedje, de knuffel, licht uit. Een vast ritueel is een van de best onderzochte hulpmiddelen bij bedtijdstrijd. In een onderzoek riepen peuters na twee weken met een vast ritueel minder vaak hun ouders en kwamen ze minder vaak uit bed. Welk boekje het wordt, mag wisselen. De volgorde blijft hetzelfde.

3. Maak het ritueel zichtbaar met een ritueelkaart. Een strook met vijf of zes plaatjes of foto’s, in de goede volgorde. Maak hem samen, op een rustig moment overdag, en laat je kind meekiezen. Dan hoef jij minder te praten: “Kijk, wat komt er nu?” Het is geen beloningskaart. Er komen geen stickers op, en je kind hoeft niets te verdienen.

4. Plan de “nog even”-verzoeken in. Zet het slokje water, het plasje en de extra knuffel gewoon op de kaart. Dan hoeft je peuter er niet om te vechten. Na het laatste plaatje komt een vaste slotzin, elke avond dezelfde. Bijvoorbeeld: “Slaap lekker, ik hou van je, ik kom zo nog even kijken.” Komt er daarna toch een verzoek, dan hoef je niet te onderhandelen. Warm en kort: “Je wilt nog drinken. Dat snap ik. Drinken was al, het is nu slaaptijd.”

5. Keuzes over het hoe, niet over het of. De dino- of de sterrenpyjama? Eerst tandenpoetsen of eerst plassen? Twee opties is genoeg. Of hij gaat slapen, is geen keuze.

6. Verbind, en leid dan om. Protesteert je peuter, ga dan door je knieën en benoem wat je ziet: “Je wilt nog spelen, hè?” Wacht even, een hand op zijn rug. Pas als hij wat rustiger is, wijs je de weg: “Je toren mag blijven staan tot morgen. Sluipen we als muisjes naar boven?” Verbinden is niet toegeven (“dan nog drie boekjes”), en ook geen lange uitleg. Kort, warm en rustig werkt beter. Je mag warm én duidelijk zijn.

7. Jouw rust is zijn anker. Een peuter leent jouw rust. Voelt hij haast, dan gaat hij vaak juist langzamer. Adem een paar keer lang uit voordat je de trap op gaat en praat wat zachter dan overdag. En geef hem overdag tien minuten echte aandacht, telefoon weg: een kind met een volle tank kan ’s avonds makkelijker loslaten.

8. Doe het samen. Een peuter test sneller als jullie het verschillend doen. Spreek af: welk ritueel, welke slotzin, en wat doen we als hij uit bed komt of bang is?

Wil je dat hij met minder hulp in slaap valt?

Dat hoeft niet. Valt je peuter in slaap terwijl jij naast hem ligt, en werkt dat voor jullie? Dan is er niets om op te lossen. Nabijheid verwent niet. Loopt het vast, dan kun je het PIP-stappenplan gebruiken: zeven treden, van voeden of wiegen tot slaap tot korte check-ins (“ik ben dichtbij”). Je begint op de trede waar jullie nu staan, in je eigen tempo, en een trede terug mag altijd. Bij peuters kun je het overdag samen afspreken: “Vanavond blijf ik op de stoel bij je bed zitten tot je slaapt.” Mopperen en protesteren mag, met jou erbij. Raakt hij in paniek, dan troost je tot hij echt rustig is, en ga je een trede terug. Je kind is nooit alleen met paniek. Meer lees je in Het PIP-stappenplan.

Komt hij uit bed? Breng hem rustig terug, met een paar woorden en een aai. Is hij verdrietig of bang, dan troost je eerst. Moet dat elke avond heel vaak, dan is de stap te groot: ga een trede terug. Een hekje gebruik je alleen voor de veiligheid, bijvoorbeeld bij de trap, nooit om hem op te sluiten. Zie ook Mijn peuter blijft uit bed komen.

En als jij je geduld verliest?

Dat overkomt iedere ouder. Merk je dat je boos wordt? Leg je kind veilig in bed, adem even buiten de kamer, of laat je partner het overnemen. Daarna herstel je: “Ik was net boos. Dat was niet leuk voor jou. Nu ben ik er weer.” Van dat herstel leert je kind misschien wel het meest.

Wanneer overleg je?

Snurkt je kind hard met ademstops, of heeft hij pijn? Ga dan naar de huisarts of het consultatiebureau. Bespreek het ook met het consultatiebureau als driftbuien heel vaak en heel heftig zijn, als je kind zichzelf of anderen pijn doet, of als jij zelf steeds boos, somber of op bent.

Loopt het elke avond vast? Boek dan een persoonlijke online sessie met iemand van het PIP-team.